ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ
Δυναμική έγκαιρη και αιχμηρή ενημέρωση
Λίγα λόγια για εμένα
ΟΙ κοινωνικές απόψεις και αντιθέσεις δημιουργήθηκαν για να σας ενημερώνουν σφαιρικά με θέματα της Επικαιρότητας.
ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ ΚΑΙ ΑΝΤΙΘΕΣΕΙΣ


STRESS
518 αναγνώστες
Τρίτη, 11 Δεκεμβρίου 2012
06:45

Εισαγωγή

Η αγγλική λέξη stress προέρχεται από τη μεσοαγγλική λέξη stresse, που σημαίνει "ανησυχία, αγωνία, δυστυχία", από την παλαιά γαλλική estresse, που σημαίνει "περιορισμός", από την κοινή λατινική strictia και τη λατινική strictus, που σημαίνει < σφίγγω, στενεύω>.

Η ελληνική λέξη άγχος, αντίστοιχα, προέρχεται από το ρήμα "άγχω", που σημαίνει "σφίγγω πιεστικά" ιδίως στο λαιμό, από το οποίο προέρχεται και η λέξη αγχόνη.

Παρόλο που και οι δύο λέξεις ετυμολογικά φαίνεται να αντιστοιχούν στην ίδια έννοια και στην πράξη πολλές φορές χρησιμοποιούνται εναλλακτικά προκειμένου να αποδώσουν μια αντίδραση σε ένα γεγονός, η συχνή χρήση τους ως συνώνυμα έχει εντείνει τη σύγχυση, που προέρχεται από τις θεωρητικές διαφοροποιήσεις ανάμεσα στους όρους.

Στις βιολογικές και ιατρικές επιστήμες, ο όρος στρες οφείλει την προέλευσή του στην καθημερινή κλινική πρακτική (Κονταξάκης, Οικονόμου, Χριστοδούλου, 2000:151).

Τι σημαίνει στρες

Σύμφωνα με τον Selye, στρες είναι ο κοινός παρανομαστής που ανευρίσκεται στις αντιδράσεις του οργανισμού σε κάθε είδους δράση ή πρόκληση ή απαίτηση για αλλαγή. Είναι, με άλλες λέξεις, η στερεότυπη αντίδραση, τα γενικά χαρακτηριστικά που ανευρίσκονται στην αντίδραση του οργανισμού σε κάθε μορφή δράσης. Ο Selye εισήγαγε τον όρο στρεσσογόνος παράγοντας, για τον παράγοντα εκείνον που, επιδρώντας σε έναν οργανισμό, προκαλεί αντίδραση. Με αυτή την έννοια, η αντίδραση στρες ή η απάντηση στρες του οργανισμού είναι μια αμυντική απάντηση σε έναν παράγοντα ικανό σε δύναμη να προκαλέσει βλάβη ή να εκλύσει αμυντική αντίδραση. Στα ελληνικά, οι όροι stress και stressor έχουν αποδοθεί από φυσιολόγους ως "ένταση" και "εντασιογόνος παράγοντας", αντίστοιχα.

Οι ζωντανοί οργανισμοί επιβιώνουν διατηρώντας μια ιδιαίτερα σύνθετη δυναμική και αρμονική ισορροπία ή αλλιώς ομοιοστασία, η οποία συνεχώς προκαλείται και απειλείται από εγγενείς ή εξωγενείς δυνάμεις ή στρεσσογόνους παράγοντες που τείνουν να τη διαταράξουν. Η σταθερή κατάσταση, που απαιτείται για την επιτυχή προσαρμογή του οργανισμού, επιτυγχάνεται μέσω της δράσης αντενεργών/ επανασταθεροποιητικών δυνάμεων ή προσαρμοστικών απαντήσεων, οι οποίες απαρτίζονται από ένα εξαιρετικό ρεπερτόριο φυσικών και νοητικών διεργασιών, που στόχο έχουν να αντισταθμίσουν τα αποτελέσματα των στρεσσογόνων παραγόντων προκειμένου να αποκαταστήσουν την ομοιοστασία. Σε αυτά τα πλαίσια, θα μπορούσαμε να ορίσουμε το στρες ως "δυσαρμονία" ή "απειλούμενη ομοιοστασία". Οι προσαρμοστικές απαντήσεις μπορεί να είναι εξειδικευμένες για το συγκεκριμένο στρεσσογόνο παράγοντα ή μπορεί να είναι γενικές και μη ειδικές. Σε αυτή την περίπτωση παρουσιάζουν στερεότυπο χαρακτήρα και γενικά συμβαίνουν μόνον όταν ο βαθμός της απειλής της ομοιοστασίας ξεπερνά ένα συγκεκριμένο κατώφλι.

Οι στρεσσογόνοι παράγοντες μπορεί να είναι τόσο φυσικοί, όσο και ψυχολογικοί (Κονταξάκης, Οικονόμου, Χριστοδούλου, 2000:153).

Φυσικοί στρεσσογόνοι παράγοντες

Οι φυσικό παράγοντες περιλαμβάνουν το κρύο, τη θερμότητα, την αιμορραγία, την ανοξία, την ακτινοβολία, τις χειρουργικές επεμβάσεις, τους τοξικούς παράγοντες, τη μυϊκή καταπόνηση κ.α. Κάποια ερεθίσματα έχουν την ιδιότητα να λειτουργούν ως στρεσσογόνοι παράγοντες σε κάθε είδος του ζωικού βασιλείου και θεωρητικά κάτω από κάθε κατάσταση, ενώ για άλλα ερεθίσματα, η εκδήλωση στρεσσογόνου δράσης θα πρέπει να συνδυάζεται με την πλήρωση συγκεκριμένων προϋποθέσεων. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η ταυτοποίηση, όπως είναι φυσικό, μπορεί να γίνει μόνο αναδρομικά. Ακόμη όμως και στην περίπτωση της προηγούμενης κατηγορίας ερεθισμάτων, αυτών δηλαδή που λειτουργούν ως υποχρεωτικοί στρεσσογόνοι παράγοντες, η πειραματική και η πρακτική εμπειρία έχει δείξει ότι τα ερεθίσματα αυτά πρέπει να έχουν μια συγκεκριμένη ένταση για να λειτουργούν ως στρεσσογόνοι παράγοντες (Κονταξάκης, Οικονόμου, Χριστοδούλου, 2000:154).

Ψυχολογικοί στρεσσογόνοι παράγοντες

Ψυχολογικοί στρεσσογόνοι παράγοντες ή αγχογόνοι είναι εκείνοι οι παράγοντες που μπορούν να προκαλούν συγκρουσιακές καταστάσεις στο επίπεδο των βασικών ορμών και κινήτρων του ατόμου. Έτσι, άγχος μπορεί να προκαλείται και να γίνεται αντιληπτό από μια πληθώρα υπερβολικών απαιτήσεων ή αγχογόνων παραγόντων, όπως για παράδειγμα μια μη ικανοποιητική προσαρμογή ανάμεσα στο τι χρειαζόμαστε και στο τι μπορούμε ή ανάμεσα στο τι θέλουμε από το περιβάλλον μας και τι αυτό μας προσφέρει και απαιτεί από εμάς.

Όταν εκτιθέμεθα σε στρεσσογόνους παράγοντες, όπως για παράδειγμα αίσθηση της απώλειας του ελέγχου της ζωής μας, σε συνδυασμό με υψηλές απαιτήσεις του περιβάλλοντος, ανικανοποίητες ανάγκες, απραγματοποίητοι στόχοι ή σε καταστάσεις σύγκρουσης των ρόλων, πολλοί από εμάς βιώνουμε μια "δυσφορική" συναισθηματική αντίδραση, που χαρακτηρίζεται από ανησυχία, κατάθλιψη, αισθήματα αποξένωσης, απάθεια και υποχονδρίαση. Αυτή η κατάσταση βιώνεται ως "άγχος", που στη συγκεκριμένη περίπτωση εκφράζει το συναισθηματικό και γνωσιακό ισοδύναμο του στρες (Κονταξάκης, Οικονόμου, Χριστοδούλου, 2000:154).

Ο άξονας υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων και το στρες

Ο άξονας υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων παίζει θεμελιώδη ρόλο στην πυροδότηση του στρες. Απελευθερώνοντας ορισμένες χημικές ουσίες, όπως τη φλοιοεπινεφριδιοτρόπο ορμόνη (ACTH) και την κορτιζόλη, ο άξονας υποθαλάμου-υπόφυσης-επινεφριδίων προετοιμάζει το σώμα να αναλάβει δράση όταν αντιμετωπίζει κάποια στρεσσογόνο κατάσταση. Όπως αποκαλύπτει το σχέδιο, αυτή η απελευθέρωση ορμονών έχει ποικίλες συνέπειες. Οι αισθήσεις οξύνονται, οι μύες τεντώνονται, η καρδιά χτυπά γρηγορότερα, η αρτηριακή πίεση αυξάνεται και η αναπνοή επιταχύνεται. Όλες αυτές οι μεταβολές βοηθούν το άτομο να πολεμήσει για να αντιμετωπίσει την απειλή ή να απομακρυνθεί από τον κίνδυνο (Βασιλόπουλος, 2005:10).

Ευστρές - Δυστρές

Οποιαδήποτε και αν είναι η φύση του στρες, η φυσιολογική αντίδραση μοιάζει να είναι όμοια με, ανεξάρτητα δηλαδή από το αν το στρες είναι φυσικό, συναισθηματικό, ή φανταστικό. Μπορεί ακόμη να είναι ένα στρες ευχάριστο, οπότε μιλάμε για το "ευστρες" (Eustress) ή δυσάρεστο "δυστρες" (Dystress). Ευχάριστο ή δυσάρεστο, το στρες πυροδοτεί μέσα στον οργανισμό αντιδράσεις ρυθμιστικές, αναγκαίες για την καλύτερη προσαρμογή σε κάποια καινούρια κατάσταση. Η δυνατότητα προσαρμογής του οργανισμού σε νέες καταστάσεις είναι μια κεφαλαιώδης λειτουργία για την επιβίωση ενός ατόμου ή ενός ζωικού είδους.

Το στρες αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής μας, και δεν είναι δυνατό να το καταργήσουμε. Ακόμα καλύτερα, θα πρέπει να το αποδεχτούμε, αφού είναι ιδιαίτερα ωφέλιμο για να διατηρήσουμε και να αναπτύξουμε στον οργανισμό μας τις δυνατότητες προσαρμογής. Είναι παράγοντας επιβίωσης.

Για να διατηρήσει όμως το στρες όλο του το όφελος, είναι ανάγκη να μπορεί το άτομο να αντιδράσει. Χωρίς αυτή τη δυνατότητα της αντίδρασης ή της προσαρμογής εγκαθίσταται η περίφημη < αναστολή της δράσης>, που περιγράφηκε θαυμάσια από τον Laborit. Η αναστολή αυτή είναι πηγή πολλών διαταραχών και ασθενειών, όπως αναφέρεται παρακάτω. Εάν ο οργανισμός έχει τη δυνατότητα να αντιδράσει, το στρες διεγείρει λειτουργίες, που όχι μόνο κάνουν το άτομο ικανό να αντιμετωπίσει το ζόρισμα, αλλά και το ενδυναμώνουν για το μέλλον. Έτσι το ίδιο στρες, μπορεί να έχει τελείως διαφορετικά αποτελέσματα, καλά ή άσχημα. Αυτό εξαρτάται από την αντίσταση που αναπτύσσει το άτομο, καθώς και από τη φυσική και την πνευματική του προετοιμασία.

Όταν ένας οργανισμός υφίσταται επίδραση ενός ιδιαίτερα σημαντικού στρες, υπάρχει μια αρχική περίοδος αρκετά δύσκολη που την ονομάζουμε "αντίδραση συναγερμού". Μετά ακολουθεί μια περίοδος σχετικά σταθερή, κατά την οποία ο οργανισμός αντέχει και αντιμετωπίζει τις δυσκολίες, γνωστή ως "στάδιο αντίστασης". Τέλος μια φάση "εξάντλησης" στη διάρκεια της οποίας οι μηχανισμοί άμυνας του οργανισμού έχουν καταργηθεί (ΜΠΑΛΛΗΣ, 2000:180,181).

Στρες και ψυχική νοσηρότητα

Ο Parkes (1992) κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το περιβάλλον παίζει αιτιοπαθογενετικό ρόλο στα αυξημένα επίπεδα άγχους, ενώ οι Findlay-Jones και Brown (1981) έδειξαν ότι υπάρχει συσχέτιση ανάμεσα στην εμφάνιση ενός σοβαρού απειλητικού γεγονότος και της έναρξης μιας αγχώδους διαταραχής.

Οι ίδιοι ερευνητές, το 1993, βρήκαν σημαντικές συσχετίσεις ανάμεσα στην απώλεια και την κατάθλιψη, τον κίνδυνο και τι άγχος, ενώ η απώλεια σε συνδυασμό με τον κίνδυνο είχε συσχετιστεί στην έναρξη της κατάθλιψης με αγχώδεις εκδηλώσεις.

Όσον αφορά στην σχιζοφρένεια, πρόσφατες προδρομικές μελέτες (Nuechterlein και συν, 1992), που βρίσκονται σε συμφωνία με πρωιμότερες αναδρομικές μελέτες, ενισχύουν την υπόθεση ότι σημαντικά γεγονότα ζωής, ικανά να μεταβάλλουν τον τρόπο ζωής των ασθενών, μπορεί να προκαλέσουν την εμφάνιση υποτροπής της νόσου.

Οι παθοφυσιολογικές μελέτες του άγχους, από την άλλη πλευρά, ενισχύουν την υπόθεση ότι η απορύθμιση του συστήματος της απάντησης του στρες υπεισέρχεται στην αιτιοπαθογένεια πολλών ψυχικών διαταραχών (Chrousos & Gold, 1992).

Τελειώνοντας, θα πρέπει να αναφερθεί η πολύ ενδιαφέρουσα παρατήρηση του Denis Hill από το Ψυχιατρικό Ινστιτούτο του Λονδίνου, το 1960, σε ένα συνέδριο για τις επιπτώσεις του στρες στην καθημερινή ζωή. Ο Hill επισήμανε ότι 30 χρόνια πριν (δηλαδή 70 χρόνια περίπου από σήμερα), η λέξη στρες αναφερόταν μόνο ως φυσικός και μηχανικός όρος στα αντίστοιχα συγγράμματα. Κανένα βιολογικό, ιατρικό ή ψυχιατρικό σύγγραμμα δεν περιείχε τη λέξη αυτή ή δεν απέδιδε, έστω σε κάποια άλλη λέξη, εννοιολογικά τις ιδιότητες που το στρες κάλυπτε ή τις ιδιότητες που, πολύ περισσότερο φυσικά, έχει προσλάβει σήμερα στην καθημερινή μας ζωή (Κονταξάκης, Οικονόμου, Χριστοδούλου, 2000:161,162,163).

Τα είδη του στρες

-Οξύ στρες: Προκαλείται από μια κατάσταση έντονη που μόλις προηγήθηκε (π.χ., συνέντευξη για δουλειά) ή που άμεσα επίκειται (π.χ., ραντεβού με κάποιον που μας ενδιαφέρει). Θέτει το άτομο σε ετοιμότητα και μπορεί να προκαλεί μέχρι και ευχάριστη ένταση, επαναλαμβανόμενο όμως εξαντλεί το άτομο.

-Επεισοδιακό οξύ στρες: Οξύ στρες σε καθημερινή σχεδόν βάση. Τα άτομα αυτά είναι σαν να βρίσκονται διαρκώς "στην πρίζα". Προκαλεί έντονα σωματικά συμπτώματα (π.χ., καρδιακές παθήσεις, έλκος) και προβλήματα στην συμπεριφορά (π.χ., επιθετικότητα, ξεσπάσματα).

-Χρόνιο στρες: Το άτομο βρίσκεται μόνιμα σε μια κατάσταση στρες, την οποία μέσα από τον χρόνο συνηθίζει ως αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής του. Η ζωή του φαίνεται < μίζερη> και στάσιμη. Το άτομο φθείρεται σωματικά και ψυχικά και νιώθει δυστυχισμένο και ανικανοποίητο. Τα αποτελέσματα αυτού του τύπου στρες είναι αρκετά σοβαρά, καθώς μπορούν να καταλήξουν σε σημαντικά σωματικά ή ψυχικά προβλήματα (www.health.gr).

Τα διαφορετικά πρόσωπα του στρες

Φύλο και στρες

Η φυσιολογία της αντίδρασης μάχης ή φυγής είναι ίδια σε όλους τους ανθρώπους. Ορισμένοι ερευνητές, όμως, πιστεύουν ότι υπάρχουν κάποιες διαφορές στον τρόπο με τον οποίο αντιδρούν στο στρες οι άντρες και οι γυναίκες, διαφορές που σχετίζονται με το φύλο. Έρευνες που πραγματοποιήθηκαν σε πολλές χώρες δείχνουν ότι οι γυναίκες επηρεάζονται περισσότερο από το στρες. Σύμφωνα με μία μελέτη, οι γυναίκες έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να παρουσιάσουν χρόνιο στρες και να νιώσουν ότι έχουν χάσει τον έλεγχο της ζωή τους. Πού οφείλονται, όμως, αυτές οι διαφορές; Ορισμένοι ερευνητές πιστεύουν ότι οι κοινωνικές υποχρεώσεις που δεσμεύουν τις γυναίκες-μεταξύ των οποίων η φροντίδα των παιδιών, των ηλικιωμένων συγγενών και του σπιτιού- τις εκθέτουν σε περισσότερα ερεθίσματα που μπορεί να προκαλέσουν άγχος. Οι άντρες, από την άλλη μεριά, ανησυχούν περισσότερο για τα οικονομικά ζητήματα, γεγονός απόλυτα κατανοητό αφού είναι παραδοσιακά επιφορτισμένοι με το ρόλο του "προμηθευτή" της οικογένειας.

Ηλικία και στρες

Αραγε η ηλικία επηρεάζει το στρες; Φυσικά, ορισμένα γεγονότα που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε κατά τη διάρκεια της ζωής μας, όπως ο θάνατος ενός συζύγου, μία ασθένεια ή ένα ατύχημα, είναι πιθανότερο να προκύψουν σε πιο προχωρημένη ηλικία. Οι ασθένειες που εμφανίζουν συνήθως οι άνθρωποι μεγαλύτερης ηλικίας, όπως καρδιακές παθήσεις, η αρθρίτιδα και ο καρκίνος, αποτελούν πηγές έντονου άγχους. Οι παρενέργειες των φαρμάκων και άλλων θεραπειών μπορεί να συνιστούν πλέον μία δυσάρεστη καθημερινή πραγματικότητα γι΄ αυτούς τους ανθρώπους. Επίσης, τα ηλικιωμένα άτομα παρουσιάζουν συχνά διαταραχές του ύπνου. Όπως είναι φυσικό, όλοι αυτοί οι παράγοντες προκαλούν στρες.

Η φροντίδα των άλλων και το στρες

Η φροντίδα των ανθρώπων που μας περιβάλλουν αποτελεί στην ουσία όρο κοινωνικού συμβολαίου, το οποίο κρατάει ενωμένα τα μέλη μιας οικογένειας ή οποιασδήποτε άλλης κοινωνικής ομάδας. Φυσικά, η φροντίδα ενός ηλικιωμένου γονέα ή ενός αρρώστου συζύγου μπορεί να είναι μία αξιέπαινη και συχνά ευχάριστη πράξη. Αλλά σίγουρα δεν είναι εύκολη υπόθεση. Αν έχετε αναλάβει τη φροντίδα κάποιου ανθρώπου, μπορεί να κυριεύεστε συχνά από άγχος, εξάντληση, θυμό, ενοχές, θλίψη και άλλα επώδυνα συναισθήματα.

Εργασία και στρες

Όλοι γνωρίζουμε ότι στις μέρες μας ο τομέας της εργασίας είναι πιο σκληρός από ποτέ. Δουλεύουμε ατελείωτες ώρες. Πολύ συνταξιούχοι επιστρέφουν στην αγορά εργασίας. Τα κινητά τηλέφωνα, τα email και οι συσκευές φαξ γκρέμισαν το διαχωριστικό τείχος μεταξύ εργασίας και ελεύθερου χρόνου. Οι συχνές απολύσεις, η αγωνία των μεγαλύτερων υπαλλήλων που κινδυνεύουν από τους φιλόδοξους νέους με τις τεχνολογικές γνώσεις, και η γενικότερη αστάθεια της οικονομικής κατάστασης δημιουργούν ένα κλίμα αυξανόμενης ανασφάλειας.

Σύμφωνα με μία έρευνα, συμμετείχαν 21,300 νοσοκόμες, οι εργαζόμενες που ανέφεραν ότι δεν ήλεγχαν τη δουλειά τους, ότι δεν είχαν την κοινωνική στήριξη που χρειάζονταν στον εργασιακό τους χώρο και ότι επιβαρύνονταν με αυξημένα καθήκοντα, αντιμετώπιζαν αρκετά προβλήματα υγείας. Αντίθετα, οι εργαζόμενες που είχαν το μεγαλύτερο δυνατό έλεγχο της δουλειάς τους και μειωμένες υποχρεώσεις ήταν υγιέστερες (Βασιλόπουλος, 2005:46,47,48,49).

Ποια είναι τα συμπτώματα του στρες

-Κούραση

-Πονοκέφαλοι

-Υψηλή πίεση

-Αϋπνία

-Κατάθλιψη

-Στομαχικές διαταραχές

-Πόνοι στην πλάτη

-Δυσκαμψία του αυχένα

-Απώλεια ή πρόσληψη βάρους

-Δυσκοιλιότητα ή διάρροια

-Δύσπνοια

-Εφίδρωση

-Φόβοι, ανησυχίες, νευρικότητα, ευερεθιστικότητα

-Προβλήματα στις σχέσεις με τους άλλους

-Σεξουαλική δυσλειτουργία

-Αγχος

-Νευρικότητα

-Ζάλη

-Αίσθημα καύσου

Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι προτού γίνει αποδεκτό ότι μια ενόχληση, σημείο ή σύμπτωμα οφείλεται στο στρες είναι απαραίτητο με τη βοήθεια του γιατρού να αποκλειστεί όποια άλλη ψυχική πάθηση που πιθανόν να υπάρχει.

Το πρόβλημα του στρες είναι πολύ συχνό. Επηρεάζει όλους τους ανθρώπους και μπορεί να προκαλείται από μεγάλο αριθμό καταστάσεων.

Τα σημεία και συμπτώματα που προκαλούνται είναι ευρέως φάσματος και μιμούνται πολλές ασθένειες.

Οι στρεσσογόνες καταστάσεις μπορεί να έχουν διαφορετικές επιδράσεις από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Οι επιδράσεις του στρες στην υγεία εξαρτώνται από τον τρόπο με τον οποίο το βιώνει και το αντιμετωπίζει ο κάθε άνθρωπος (www.medlook.net) .

Η αντιμετώπιση του στρες

Για την αντιμετώπιση του στρες ακολουθούνται κάποια βήματα που παρουσιάζονται με τη σειρά παρακάτω:

Κινητοποίηση

Κινητοποίηση είναι η απλή σκέψη ότι κάτι πρέπει να γίνει διότι η κατάσταση δεν μπορεί να προχωρήσει ως έχει. Δυστυχώς πολλοί άνθρωποι δεν αποφασίζουν να κάνουν το πρώτο βήμα και χωρίς αυτό δεν υπάρχει πρόοδος. Παραπάνω από τους μισούς ανθρώπους που αντιμετωπίζουν στρες δεν ακολουθούν κανένα είδος προγράμματος αντιμετώπισης του στρες, δεν αντιλαμβάνονται ότι πρέπει να υπάρχει κάποια λύση. Κατά ένα μέρος αυτό οφείλεται στο ότι όταν κατακλύζει κάποιον το στρες νιώθει μία αδράνεια προς οτιδήποτε άλλο και δεν έχει το κουράγιο να αλλάξει την κατάσταση.

Γνώση

Αφού κινητοποιηθεί το άτομο πρέπει να αποφασίσει εναντίον τίνος θα κινητοποιηθεί. Εδώ θα πρέπει να εντοπίσει με ακρίβεια και όχι με γενικεύσεις, τι του προκαλεί το άγχος.

Δράση (Ενέργειες)

Το τελευταίο στάδιο είναι η δράση, όπου θα πρέπει να αποφασιστούν ποιες ενέργειες θα γίνουν. Αναλαμβάνεται δράση αν μπορεί το άτομο να αντιδράσει σε αυτό που τον εμποδίζει και δεν είναι πέρα από τον έλεγχο του ή ισχυρότερο από το ίδιο το άτομο οπότε πρέπει να το αγνοήσει ή να προσαρμοστεί σε αυτό (www.health.gr).

Στα μέσα της δεκαετίας του ΄70 χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στις ΗΠΑ ο όρος Burn-out, για να περιγράψει την επαγγελματική παθολογία που εκδηλώνεται με μεγάλη συχνότητα σε όσους ασκούν κοινωνικό λειτούργημα (ιατρούς, νοσηλευτές, κοινωνικούς λειτουργούς, δασκάλους κλπ).

Η επαγγελματική αυτή παθολογία χαρακτηρίζεται από γρήγορη κατανάλωση των ενεργειακών ψυχοσωματικών αποθεμάτων και μείωση των επαγγελματικών επιδόσεων. Οφείλεται κυρίως στις αρνητικές συνέπειες του χρόνιου εργασιακού Stress στην υγεία, αλλά και σε ψυχοκοινωνικούς παράγοντες.

Ο όρος προέρχεται από την αθλητικά αργκό της δεκαετίας του '30 στις ΗΠΑ. Περιέγραφε εκείνους τους αθλητές που μετά από μεγάλες αθλητικές επιδόσεις δεν μπορούσαν πλέον, "καμένοι" στην κυριολεξία, να προσφέρουν τα αναμενόμενα σε αγωνιστικό επίπεδο. Αναλογικά, όσοι ασκούν κοινωνικό λειτούργημα και εκδηλώνουν το σύνδρομο Burn-out ή της ολοκληρωτικής εξάντλησης, αδυνατούν να εξασκήσουν τα επαγγελματικά τους καθήκοντα και να συνδράμουν εκείνους που έχουν ανάγκη τις υπηρεσίες τους.

Το σύνδρομο Burn-out, σύμφωνα με τους ειδικούς, αποτελεί μια από τις συνέπειες του εργασιακού στρες. Θεωρείται όμως μια κατάσταση πολύ πιο σύνθετη, γιατί δε χαρακτηρίζεται μόνο από τους αντικειμενικούς και υποκειμενικούς παράγοντες που συνθέτουν το στρες, αλλά εξαρτάται και από ποικίλες κοινωνικές και μορφωτικές μεταβλητές, οι οποίες δρώντας ως καταλύτες, συντελούν στο πέρασμα από το στρες στο Burn-out.

Η συνήθης αντίληψη αντιμετωπίζει την εργασία ως δεδομένο και τον άνθρωπο ως την μεταβλητή πάνω στην οποία πρέπει να ασκηθεί κάποια δράση. Η αντίληψη αυτή ενισχύθηκε μετά 1930, όταν εφαρμόστηκε η θεωρία του Taylor, που αφορά στην οργάνωση της εργασίας βασισμένης στη μηχανή με σκοπό τη σταθεροποίηση της ταχύτητας της παραγωγής. Αναλυτικότερα προέβλεπε την τμηματοποίηση κάθε εργασίας, τον καθαρό διαχωρισμό μεταξύ του προγραμματισμού παραγωγής και της εκτέλεσης της εργασίας, τη χρησιμοποίηση εκπαιδευόμενων εργατών και το λεπτομερή καθορισμό των χρόνων και των κινήσεων. Τα παραπάνω έφεραν την εμφάνιση μιας νέου τύπου επαγγελματικής παθολογίας που ονομάζεται ανθρωπογενής, γιατί δημιουργεί ο άνθρωπος με τη δράση του και προσβάλλει πάλι τον άνθρωπο (σε αντίθεση που ως παθογενετικό της αίτιο έχει τα μικρόβια). Οι νέες επαγγελματικές ασθένειες που αναπτύσσονται είναι εκφυλιστικού τύπου και αντιπροσωπεύονται από την αρτηριοσκλήρυνση, τις ρευματοπάθειες, τα γαστρικά έλκη, τις διάφορες ψυχοσωματικές και αλλεργικές εκδηλώσεις, το άγχος και τις νευρώσεις.

Από τη μια, οι αυξανόμενες κοινωνικές ανισότητες και οι συνθήκες αποκλεισμού διαφόρων κοινωνικών ομάδων εντείνουν όλο και περισσότερο την ανάγκη για παρεμβάσεις κοινωνικής και υγειονομικής υποστήριξης και περίθαλψης. Από την άλλη, η οικονομική ύφεση συντελεί στον περιορισμό των αναγκαίων πόρων για τον προγραμματισμό και την υλοποίηση κατάλληλων κοινωνικών και υγειονομικών προγραμμάτων. Η αντίθεση αυτή, ενισχυμένη από τους στρεσσογόνους εργασιακούς παράγοντες πλαισιωμένη από μια διάχυτη αίσθηση αδιέξοδου και -κατά συνέπεια- υποτίμησης του εργασιακού καθήκοντος των κοινωνικών λειτουργιών, γεννά τις κοινωνικό-μορφωτικές αιτίες που συμβάλλουν καθοριστικά στην εκδήλωση του συνδρόμου Burn-out (www.health.gr).

Ποια είναι τα συμπτώματα του συνδρόμου Burn-out

-Εξάντληση

-Κυνισμός

-Αναποτελεσματικότητα

Η εξάντληση προέρχεται από την επίδραση του εργασιακού στρες στην ψυχική και σωματική υγεία. Ο κυνισμός αποτελεί έκφραση της αρνητικής στάσης του πάσχοντος προς τους άλλους αλλά και προς την εργασία του, ενώ η αναποτελεσματικότητα είναι το προϊόν μιας αρνητικής αυτοεκτίμησης. Η φυγή από το εργασιακό γίγνεσθαι, η μειωμένη ικανότητα αυτοελέγχου, η εμμονή στην χρήση ουσιών, καθώς και η εκδήλωση διάφορων ψυχοσωματικών ασθενειών (αλλεργικό άσθμα, αλλεργικές δερματίτιδες κλπ), συνοδεύουν επί το πλείστον το τρίπτυχο των βασικών συμπτωμάτων.

Όσον αφορά στην επαγγελματική εξουθένωση, διακρίνονται τριών ειδών επιπτώσεις:

1. Στην ψυχική και σωματική υγεία. Τα άτομα παρουσιάζουν κατάθλιψη, ευερεθιστικότητα, αϋπνίες, πονοκεφάλους, αίσθημα κόπωσης ή γαστρεντερικά προβλήματα.

2. Στις διαπροσωπικές σχέσεις. Τα άτομα είναι πιθανό να παρουσιάσουν επιδείνωση στις σχέσεις με τους συναδέλφους τους στον εργασιακό χώρο αλλά και τις οικογενειακές και κοινωνικές τους σχέσεις.

3. Στην εργασιακή συμπεριφορά. Τα άτομα είναι πιθανό να παρουσιάσουν μεγαλύτερο βαθμό δυσαρέσκειας, μεγαλύτερο αριθμό απουσιών και μεγαλύτερη τάση για αλλαγή επαγγέλματος ή εργασίας (www.health.gr).

Πρακτικές λύσεις για διόρθωση του Burn-out

-Ανακουφιστείτε άμεσα με μία σύντομη τεχνική χαλάρωσης.

-"Φρενάρετε" τις στρεβλωμένες σκέψεις, προτού πυροδοτήσουν μία ατελείωτη αλυσίδα αρνητικών σκέψεων. Μην ξεχνάτε να σταματάτε, να αναπνέετε, να σκέφτεστε και να επιλέγετε.

-Κάντε ένα δεκάλεπτο διάλειμμα για να εφαρμόσετε την τεχνική της προοδευτικής μυϊκής χαλάρωσης, όταν νιώθετε την ένταση να συσσωρεύεται στο σώμα σας.

-Εφαρμόστε τις τεχνικές φροντίδας του εαυτού σας εντός και εκτός του εργασιακού σας χώρου (Βασιλόπουλος, 2005:49).

Αξιολογήστε το άρθρο 
1 ψήφος
 Εκτύπωση     Αποστολή με e-mail

Σχετικά με το blog
Μια ιστοσελιδα με πλούσια θεματολογια από τον Ελληνικό και Διεθνή χώρο.
Αναζήτηση
Προηγούμενα Άρθρα
Τελευταίες δημοσιεύσεις